Maquis

Maquis hitza korsikeratik dator, eta gerrillan klandestinitatetik borrokatzen zutenak izendatzeko erabiltzen zen. Horrela deitu zitzaien Bigarren Mundu Gerran Frantzian nazien okupazioari aurre egin zioten borrokalariei, mendi eta basoetan ezkutatuta.

Espainian, Maquisa izan zen Gerra Zibila amaitu ondoren frankismoaren aurkako borrokan jarraitu zuten gerrilla taldeek jaso zuten izena. Horietako asko errepublikar borrokalari ohiak ziren, eta gerra amaitzean Frantziara ihes egin behar izan zuten. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, zati handi bat Frantziako Erresistentziara batu zen, Espainiako Gerrillarien Elkartea deiturikoan antolatuz. Geroago, 1944tik aurrera eta alemaniarren porrota gero eta hurbilago zegoela, askok Espainiara itzultzea erabaki zuten faxismoari aurre egiten jarraitzeko. Arango haranaren inbasioak porrot egin bazuen ere, talde batzuek herrialdean sartzea lortu zuten eta urteak mendian ezkutatuta zeramatzaten gerrillariekin harremanetan jartzea.

Diktadura frankistak etengabe jazarrita, maquiek mendia beren babesleku eta lubaki bihurtu zuten. Espainiako hainbat tokitako basoek eta landaredi lodiko eremuek ezkutatzeko, bizirik irauteko eta erresistentzia antolatzeko balio izan zieten. Gehienak errepublikarrak ziren, amore emateari eta armak entregatzeari uko egin ziotenak, eta urteetan bizirik mantendu zuten borroka, baita hirurogeiko hamarkadara arte ere.

Haietako askoren amaiera tragikoa izan zen, errepresio eta heriotza bortitzak eragindakoa. Gerrillaren jarduera handiena 1945 eta 1947 urteen artean gertatu zen, erregimen frankista erortzeko itxaropenak oraindik posible zirudienean.

Irun pasabide gisa

Irun, bere mugako kokapena zela eta, milaka lagunentzako irteera puntua izan zen, erbesteratu bihurtu zirenak eta, kasu askotan, Frantziako maquietako kide izan zirenak Erresistentziarekin batera borrokatuz. Batzuk atxilotu eta nazien kontzentrazio-esparruetara deportatu zituzten.

Bidasoa aldeko maquien zerrenda

IZENA	JAIOTERRIA	DATA	ATZERRIA	AITA/AMA	FRANTZIAKO ERRESISTENTZIA	DEPORTAZIOA	DOKUMENTU INTERESGARRIAK
AGUIRRE SALABERRIA, JUAN MARÍA	IRUN	1924-04-10	1936-09-05	Doroteo eta Ramona	1941-01-08 / 1945-03-15	-	Deskargatu dokumentuak
ALBERDI ZELAYA, LUIS	IRUN	1900-10-10	-	Antonio eta Eustaquia	1943-07-08	-	Deskargatu dokumentuak
ALZURI LARRECHEA, GUILLERMO	ARANAZ / IRUN	1905-12-31	-	Francisco eta Francisca	1943-02-01 / 1945-04-11	Buchenwald: 1943-11-01 / 1944-01-29	Deskargatu dokumentuak
ALZURI LARRECHEA, JOSÉ	IRUN	1912-03-23	-	Francisco eta Francisca	1943	Buchenwald: 1943-11-13 / 1945-05-25	Deskargatu dokumentuak
ANATOL, MARIA IRENE (MARITXU)	IRUN	1912-01-24	-	-	1942-07-01 / 1943-01-31	-	Deskargatu dokumentuak
BERBEL HITA, ANTONIO	IRUN	1905-07-18	-	Fernando eta Paula	1940-07 / 1943-07-26	1944-01-25 / 1945-05-22	Deskargatu dokumentuak
CARIÑENA SESMA, MANUEL	IRUN	1904-05-31	-	Francisco eta Luisa	1943-09-01 / 1944-10-13	-	Deskargatu dokumentuak
CASSIN, PIERRE	IRUN	1910-05-08	-	-	1944-07-08ra arte	-	Deskargatu dokumentuak
DUPAIN MUGURUZA, LUIS	IRUN	1923-12-16	-	-	1943-04-01 / 1943-04-07	Buchenwald: 1943-09-18 / 1945-04-11	Deskargatu dokumentuak
ECHEVERRIA MAIZ, LUIS	IRUN	1915-08-14	-	José eta Isabel	1943-04-18 / 1943-10-07	-	Deskargatu dokumentuak
ECHEVESTE, FRANCISCO	IRUN	1917-02-13	-	-	1939-08-23 / 1944-07-30		Deskargatu dokumentuak
FERNANDEZ ATIENZA, ANTONIO	IRUN	1913-01-13	-	-	1942-10-25 / 1944-08-20	-	Deskargatu dokumentuak
GAL ORENDAIN, RAMON	IRUN	1920-04-04 / 2002-06-02 (Cambo-les-Bains)	-	Modeso eta Francisca	1944-02 / 1944-09-30	-	Deskargatu dokumentuak
GARCIA DE DIEGO, PEDRO SEVERO	IRUN	1904-11-1906	-	-	1943-06-16 / 1944-02-21	Buchenwald: 1945-02-22 / 1945-05-29	Deskargatu dokumentuak
HAZEN, JUAN	IRUN	1886-04-01	-	-	1943-02-01 / 1945-04-14	Buchenwald: 1944-01-29 / 1945-06-07	Deskargatu dokumentuak
HERNANDEZ, HELIODORO	IRUN	1916-10-13	-	-	1944-01-10	-	Deskargatu dokumentuak
HUERTA, SANTIAGO	IRUN	1912-07-25	-	-	1940-07 / 1943-12-14	Buchenwald: 1943-12-15 / 1945-05-25	Deskargatu dokumentuak
IBAÑEZ, LUIS	IRUN	1905-08-18	-	-	1942-09-08 / 1944-08-28	-	Deskargatu dokumentuak
MARTINEZ EIZAGUIRRE, FELIX	IRUN	1909-07-12	-	-	1943-06-17 / 1944-02-25	Rheinbach / Ziegenhain	Deskargatu dokumentuak
MARTINEZ, MICHEL	IRUN	1915-12-08	-	-	1944-05-01 / 1944-08-21	-	Deskargatu dokumentuak
ORDOKI VAZQUEZ, KEPA	IRUN	1912-08-03	-	-	1943-01-01 / 1944-08-23	-	Deskargatu dokumentuak
AGUIRRE ZAMORA, ZENON	HONDARRIBIA	1912-03-03	-	Gauciano eta Marcela	1943-05-22 / 1943-11-05	-	Deskargatu dokumentuak
ALBISTUR, EDUARDO	HONDARRIBIA	1919-10-03	-	-	1943-05-22 / 1943-11-05	-	Deskargatu dokumentuak
ALCAIN, ROBUSTIANO	HONDARRIBIA	1916-04-16	-	-	1943-05-24 / 1943-10-15	-	Deskargatu dokumentuak
ALZA, EMILIANO	HONDARRIBIA	1898-07-20	-	-	1943-04-25 / 1943-12-13	-	Deskargatu dokumentuak
GOICOECHEA, PHILIPPE	HONDARRIBIA	1917-05-01	-	-	1943-03-06 / 1944-03-26	-	Deskargatu dokumentuak