"Nicolás Guerendiain"
Irungo Errepublikarrak
Balio errepulikarren defentsa eta oroimen historikoaren berreskurapena

Kale-izendegi errepublikarra

1859. urtetik aurrera hasi zen kaleak pertsonaia ospetsuei eskaintzen, irundarrei zein Iruni lotutakoei, hala nola politikariei, pintoreei, idazleei, santuei eta abarrei, bai eta gure arbasoen bizitza markatu zuten gertaerei buruzkoei ere.... Banalerrorik eskandaluzkoena eta traumatikoena 1936-39ko gerra zibilari dagokio, non lehen – Ezkerreko errepublikarra – Eta gero – Eskuineko frankista – Demokrazia berrezarri zen.... (José Monje, Irungo kaleen izenak (1859-1995) - Luis de Uranzu Kultur Taldea, 14 1996).

Lan honen bidez, Irunerako esanguratsua den garai historikoa islatzen duten kaleen izenak berreskuratu nahi ditugu: Espainiako Bigarren Errepublika (1931-1939). Une horretan, Irungo kaleek errepublikaren idealak islatu zituzten beren izenean, une historiko hori markatu zuten pertsonaien eta gertaeren izenen bidez irudikatuta.

Hori guztia ahaztuta geratu zen Francoren diktaduraren etorrerarekin; izan ere, kale horietako batzuen izenak aldatu zituen, zapuztuta, pertsonaia faxistengatik eta errepublikaren legezkotasunaren aurkako estatu-kolpearekin lotutako gertaerengatik.

Baina Historia kale horiei eta errepublikaren garaiko askatasunarekin bat egin zuten gizon horiei itsatsita geratu da, eta gure lana da ahanzturatik erreskatatzea.

Ibilbide bat proposatzen dugu, garai errepublikarrera garamatzaten kaleetan barrena, kale-izendegi errepublikarra, iraganak etorkizuna inspiratu dezan.